Жеңілдетілген лизингке арналған сенім телефоны +7 (7172) 790 543
+7 (7172) 796 306 Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері бойынша жедел желі телефоны
ф

Терминдер мен анықтамалар

Осы "Өнеркәсіпті Дамыту Қоры" АҚ Даму Стратегиясында мынадай терминдер мен анықтамалар пайдаланылады:

Жалғыз акционер, Даму Банкі, Банк "Қазақстанның Даму Банкі" акционерлік қоғамы
"Бәйтерек" ҰБХ АҚ, Холдинг "Бәйтерек" Ұлттық басқарушы холдингі акционерлік қоғамы
"Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ, Компания "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ
Банктің Даму стратегиясы "Қазақстан Даму Банкі" АҚ-ның 2014-2023 жылдарға арналған Даму стратегиясы
"Бәйтерек" ҰБХ АҚ стратегиясы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 18 маусымдағы №674 қаулысымен бекітілген "Бәйтерек" Ұлттық басқарушы холдингі АҚ-ның 2014-2023 жылдарға арналған Даму стратегиясы
Компанияның Даму стратегиясы "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ-ның 2014-2023 жылдарға арналған Даму стратегиясы
ИИДМБ Қазақстан Республикасы Президентінің 2014 жылғы 1 тамыздағы №874 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасын индустриялық-инновациялық дамытудың 2015-2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы
"Нұрлы Жол" Бағдарламасы Қазақстан Республикасы Президентінің 2015 жылғы 6 сәуірдегі №1030 Жарлығымен бекітілген "Нұрлы Жол" инфрақұрылымды дамытудың 2015-2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы
ББЖК Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 31 наурыздағы №168 қаулысымен бекітілген "Бизнестің жол картасы 2020" бизнесті қолдау мен дамытудың бірыңғай бағдарламасы
ҚҚС Қосылған құн салығы
ҚР ҰҚ Қазақстан Республикасының Ұлттық қоры
БЖЗҚ "Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры" акционерлік қоғамы
ММӘ
Мемлекеттік-жеке меншік әріптестік
ROА Активтердің рентабельділігі
ROE Капиталдың рентабельділігі
ҚТК
Қызметтің түйінді көрсеткіштері
ЛҚЖҚ 2017 жылғы 16 маусымдағы "Қазақстанның Даму Банкі" АҚ акционерлік қоғамының "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ Жалғыз акционері бекіткен "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ лизингтік қызметін жүзеге асыру қағидалары (№194-2017-05 хаттама)

Кіріспе

"Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ Жалғыз акционердің Директорлар Кеңесінің 2005 жылғы 5 тамыздағы шешімі негізінде құрылды, мемлекеттік тіркеу 2005 жылғы 6 қыркүйекте әділет органында, 2006 жылғы 15 ақпанда компания атауының өзгеруіне байланысты әділет органында мемлекеттік қайта тіркеу жүзеге асырылды.

Компания мемлекеттік және үкіметтік бағдарламалық құжаттармен, сондай-ақ Үкіметтің шешімдерімен айқындалатын экономиканың басым секторларында ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыру көрсетеді.

Компанияның Даму стратегиясы елдің және Жалғыз акционердің келесі стратегиялық құжаттарының негізінде әзірленген:

1)   Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың "Қазақстан-2050 "Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты" атты Қазақстан халқына Жолдауы;

2)   Мемлекет Басшысының 2017 жылғы 31 қаңтардағы "Қазақстанның Үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік"Жолдауы;

3)   Қазақстан Республикасы Президентінің 2010 жылғы 1 ақпандағы №922 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспары;

4)   Қазақстан Республикасы Президентінің 2014 жылғы 1 тамыздағы №874 Жарлығымен бекітілген Қазақстан Республикасын индустриялық-инновациялық дамытудың 2015-2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы;

5)   Қазақстан Республикасы Президентінің 2015 жылғы 6 сәуірдегі №1030 Жарлығымен бекітілген инфрақұрылымды дамытудың 2015-2019 жылдарға арналған "Нұрлы жол" мемлекеттік бағдарламасы;

6)   Единая программа поддержки и развития бизнеса «Дорожная карта бизнеса 2020», утвержденная Постановлением Правительства Республики Казахстан от 31 марта 2015 года №168;

7)   Қазақстан Республикасы Үкіметінің отырысында мақұлданған Қазақстан Республикасының 2017-2021 жылдарға арналған әлеуметтік-экономикалық даму болжамы(2016 жылғы 31 тамыздағы №29 хаттама);

8)   Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2014 жылғы 18 маусымдағы №674 қаулысымен бекітілген "Бәйтерек "Ұлттық басқарушы холдингі" акционерлік қоғамының 2014-2023 жылдарға арналған Даму стратегиясы;

9)   Даму Банкі Директорлар кеңесінің шешімімен бекітілген "Қазақстанның Даму Банкі" АҚ-ның 2014-2023 жылдарға арналған Даму стратегиясы.

Бұл құжаттар Қазақстан экономикасының басым секторларының үдемелі дамуын жалғастыру мақсатында компанияның 2014-2023 жылдарға арналған қызметінің басым бағыттары мен міндеттерін, осы мақсаттарға қол жеткізу үшін пайдаланылатын қаржы құралдары мен тетіктерін айқындайды.

Компанияның инвестициялық саясатының негізгі қағидаттары мен басымдықтары, салалық басымдықтар, қарыз қаражатын тартуға сандық шектеулер, қаржыландырудың, инвестициялық портфель активтерін орналастырудың, қоса қаржыландырудың лимиттері, бағыттары, ықтимал шарттары, тәртібі мен мерзімдері 2017 жылғы 16 маусымдағы "Қазақстанның Даму Банкі" АҚ акционерлік қоғамы "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ Жалғыз акционері бекіткен "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ лизингтік қызметін жүзеге асыру қағидаларында белгіленген (№194-2017-05 хаттама)..

Компанияның Даму стратегиясы орта мерзімді перспективада қалыптасқан макроэкономикалық және маркетингтік жағдайларды және Қазақстан Республикасы Үкіметінің және "Бәйтерек "ҰБХ" АҚ және Даму Банкі тұлғасындағы негізгі компаниялардың стратегиялық құжаттарын ескере отырып, "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ даму болжамына негізделеді.

I. ШЕТ ЕЛДЕРДІҢ ЛИЗИНГТІК НАРЫҒЫ

Шет елдердің лизинг нарығын шолу үшін экономика құрылымы мен лизингтік қатынастардың даму кезеңі ұқсас елдер, яғни посткеңестік елдер таңдалды. Ресей Федерациясының, Беларусь Республикасының, Қырғыз Республикасының және Өзбекстан Республикасының лизинг нарығы бойынша деректер алынды. Көрсетілген елдердің лизинг нарығын талдау лизинг нарығы салықтық жеңілдіктердің болуы және арнайы мемлекеттік бағдарламалардың іске асырылуы, сондай-ақ лизингтік компаниялардың арнайы қауымдастықтарының жұмыс істеуі арқасында дамып келе жатқанын көрсетеді.

Беларусь Республикасында лизингтік операцияларды 94 мамандандырылған лизингтік ұйым және 13 банк жүзеге асырады.11 компания Беларусь және шетел банктерінің еншілес кәсіпорындары болып табылады, қалғандары банк секторына жатпайтын жеке және заңды тұлғалармен құрылған. 5 компания шетелдік капиталы бар компаниялар болып табылады, оларға жаңа жиынтық Бизнестің 37,04% және жиынтық лизинг портфелінің 23,32% тиесілі.

Беларусь Республикасының салық заңнамасына сәйкес лизинг шартының мерзімі ішінде жабдық құнының 75% - дан астамы кәсіпорынның шығындарына жатқызылуы тиіс. Қолданыстағы тәжірибеде амортизация мөлшері әдетте құнның 99% құрайды, ал компания лизинг нысанын 1% сатып алады. Яғни меншікке ең төменгі қалдық құны бойынша жаңа техниканы алады.

Лизингке негізгі қорларды сатып алу негізінен екі салықты есептеу үшін базаны азайтуға мүмкіндік береді: мүлік салығы және табыс салығы. Сондай-ақ, жедел амортизация негізгі рөл атқарады, бұл лизинг объектісінің құнын лизинг алушы кәсіпорынның шығындарына тезірек жатқызуға мүмкіндік береді. Пайда салығы бойынша базаны қалыптастыру кезінде шығындар шегеріледі, бұл оның төмендеуіне әкеледі. Осылайша, жеделдетілген амортизация мүлік салығы базасының бөлігі болып табылатын лизинг объектісінің құнын тез және айтарлықтай төмендетеді.

Беларусь лизинг саласының жұмысымен және жетекші лизингтік компаниялардың корпоративтік мүдделерін қорғаумен байланысты міндеттерді шешу үшін 2011 жылдан бастап Беларусь лизинг берушілер қауымдастығы жұмыс істейді, ол өз мүшелерінің қызметін үйлестіреді, ортақ мүдделерді білдіреді және қорғайды, сондай-ақ бірлескен бағдарламаларды іске асыруды жүзеге асырады.

2016 жылдың қорытындылары бойынша жиынтық лизинг портфелі 750 млрд рубльден астам немесе ЖІӨ-ге 0,9%, негізгі капиталға инвестицияларға 4,2% және Машиналар, жабдықтар, көлік құралдарын сатып алуға жұмсалатын шығындарға 11,9% құрады. Лизингтік мәмілелер көлемінің 21,8% – ы жеке тұлғалармен жасалған шарттарға және 78,2% - ы заңды тұлғалармен және кәсіпкерлермен жасалған шарттарға тиесілі.

Ресей Федерациясында шамамен 690 компания лизинг нарығында есеп береді және белсенді жұмыс істейді. Бірқатар ресейлік компаниялар Leaseurope рейтингінің жоғарғы қатарында.

Мемлекет қатысатын компанияларға мыналар жатады: Сбербанк Лизинг, Росагролизинг, ВЭБ-лизинг, ВТБ Лизинг, мемлекеттік көлік лизингтік компаниясы және т.б. мемлекеттік лизингтік компаниялардың басты артықшылықтарының бірі меншікті капиталдың едәуір мөлшері, сондай-ақ арзан ұзақ мерзімді мемлекеттік қаражатқа қол жеткізу болып табылады. Бұл мемлекеттік лизингтік компанияларға лизингтік қаржыландырудың өте тиімді шарттарын ұсынуға мүмкіндік береді. Мемлекеттік лизингтік компаниялар клиенттерге коммерциялық лизингті де, жеңілдікті қаржыландыру бағдарламаларын да ұсынады.

Мемлекеттік лизингтік компаниялар жоғары мамандандырылған (ауыл шаруашылығына арналған Росагролизинг – лизинг, Ильюшин финанс – авиациялық техниканың лизингі және т. б.), сондай-ақ кез келген мүліктің лизингі бойынша жұмыс істейтін әмбебап (Сбербанк Лизинг, ВЭБ-лизинг, ВТБ Лизинг және т. б.) болуы мүмкін..

Ресей Салық кодексі салықтық жеңілдіктер беру кезінде лизингтік мәмілелерді халықаралық (егер лизингтік мәміле тараптарының бірі Ресей Федерациясының резиденті болмаса) және ішкі (екі тарап Ресей Федерациясының резиденті болса)деп бөледі.

Лизинг кезінде салық жеңілдіктері мүлік салығына (амортизациялық коэффициенті бар амортизация), ҚҚС (шегерімге жатқызу мүмкіндігі), пайдаға салынатын салыққа (тауарды өндіруге және сатуға байланысты шығыстарды қамтиды) қолданылады. Бұл ретте жеңілдіктің бұл түрі тек ішкі лизингтік мәмілелерге қолданылады.

Ресейдің көптеген ірі лизингтік компаниялары Ресей аймақтарында дамыған филиалдар желісіне ие. Лизингтік компаниялардың өңірлік қатысуын кеңейту көптеген өңірлерде лизинг қызметтері нарығындағы бәсекелестіктің төмен деңгейімен, шалғай өңірлердің клиенттерінде лизингтік қаржыландыруға жоғары қажеттілікпен, лизинг алушының бизнесін "сол жерде" бағалауды жүргізу және лизинг нысанасын пайдаланудың жай-күйі мен жағдайларына тұрақты бақылауды жүзеге асыру қажеттілігімен байланысты.

Өңірлерде лизинг алушылармен жұмыс істеу кезінде банктер жанынан құрылған лизингтік компаниялар бас банктің филиалдық желісін (Альфа-лизинг, Газпромбанк лизинг, Интез лизинг, Транскредиттеу және т. б.), сондай-ақ меншікті филиалдарын, өкілдіктерін (ДЭБ-лизинг, ВТБ 24 Лизинг (Лизинг 24 жүйесі), Уралсиб ЛК, Райффайзен-Лизинг, Сбербанк Лизинг, Юникредит лизинг және т. б.) пайдаланады..

Лизингтік компаниялардың портфелінде 2014-2016 жылдардың қорытындылары бойынша шағын және орта кәсіпкерлік сегменті басым. Мәмілелер саны бойынша 90% - дан асады, көлемі бойынша 50% - дан асады. Сонымен бірге, ресейлік лизингтік компаниялардың жиынтық лизингтік портфелі 2017 жылы 3,3 трлн-нан асты. рубль.

RAEX (ра сарапшысы) деректеріне сәйкес, 2016 жылы Ресейдің ЖІӨ-дегі лизинг үлесі шамамен 4,6% - ды құрады, лизинг негізгі капиталға инвестициялар өсімінің 25% - ын қамтамасыз етеді. Бұл 2014 жылы Ресей лизинг заңнамасын ырықтандыруға байланысты. Қабылданған заңнамалық новеллалар шеңберінде, атап айтқанда лизинг алушы субъектілер шеңбері кеңейтілді, оның ішінде муниципалдық ұйымдар мен кәсіпорындар енгізілді, сондай-ақ қаржы лизингі бойынша мәмілелер үшін мерзім 3 жылдан 1 жылға дейін қысқартылды.

2016 жылы 33% - ға өскен бөлшек сегмент оң өсуді көрсетеді. Бөлшек сегментке автолизинг негізгі оң әсер етеді, оның нарықтағы үлесі шамамен 35% құрады. Бұдан басқа, өсімді Құрылыс және А/ш техникасы көрсетті, ол нарықтағы үлесін тиісінше 7 және 3% - ға дейін ұлғайтты. Жекелеген секторлардағы лизингтік мәмілелердің өсуіне, мысалы, автолизингке РФ іске асырып жатқан жеңілдікті автолизингтің мемлекеттік бағдарламасы әсер етеді, сондай – ақ өсуіне ресейлік ұшақтарды, оның ішінде "Сухой Суперджет-100"әуе кемелерін жалға/ лизингке мемлекеттік қолдау әсер ететін авиализинг те әсер етеді..

RAEX (ра сарапшысы) болжамы бойынша 2018 жылы лизингтік нарықтың басқа сегменттері өңірлік мәмілелердің өсуі салдарынан оң динамиканы (+15%) көрсететінін атап өткен жөн.

Қырғыз Республикасының аумағында алғашқы лизингтік операциялар 2003 жылы жүзеге асырыла бастады. Лизингтік қызметті дамыту 2002 жылы қабылданған "қаржылық жалдау (лизинг) туралы"Заңның арқасында мүмкін болды. 2003 жылдан 2008 жылға дейін лизингке салық салуға қатысты Қырғыз Республикасының Салық кодексіне бірқатар түзетулер қабылданды. Өзінің 12 жылдық тарихына қарамастан, Қырғызстандағы лизинг нарығы әлі қалыптаспаған және қалыптасу сатысында. 

Себебі, жеке инвесторлар клубының отырыстарының бірінде ұсынылған USAID BGI жобасы аясында Қырғызстан банктер одағы мен ISR Consult компаниясының кабинеттік зерттеу нәтижелері бойынша 2015 жылы лизингте тәжірибесі бар 7 компания ғана анықталды. 2003 жылдан бастап 2014 жылға дейінгі кезеңде лизингтік нарық операцияларының көлемі 31 766 млн.сомды құрады. Нарықтың неғұрлым белсенді дамуы 2011 жылдан бастап 2014 жылға дейінгі кезеңде байқалды, өйткені барлық лизингтік операциялардың шамамен 70% - ы осы кезеңде жасалды. Бұл қысқа мерзім ішінде көшбасшылық позицияға ие болып, лизинг нарығындағы өз үлесін 94% - ға дейін арттыра алған мемлекет қатысатын "Айыл Банк" ААҚ нарығына кірумен байланысты болды, өйткені осы компанияның нарыққа кіруі негізінен Қырғызстанда лизинг қатынастарын дамыту мақсаты болған мемлекеттік бағдарламаларға қатысумен байланысты болды.

Сонымен қатар, көрші мемлекеттің лизинг нарығы аздап өсуде. Қырғызстан банктер одағы мен компанияның деректері бойынша, ISR Consult бұл халықтың хабардар еместігімен, банктер мен басқа да қаржы мекемелерінің тәжірибесінің жеткіліксіздігімен, сондай-ақ осы құралдың қымбаттығына байланысты қазіргі уақытта жалпы банктер үшін де, Қырғыз Республикасының тұтынушылары үшін де лизингтік қызметтің тартымсыздығымен байланысты.

Бүгінгі таңда Қырғыз Республикасында лизингтік операциялар бойынша орташа мерзім 3 жылды құрайды, ал пайыздық мөлшерлеме ұлттық валютада 6% - дан 28% - ға дейін өзгереді. Бұл ретте ең төменгі пайыздық мөлшерлеме (6%) тек мемлекеттік жобаларда белгіленуі мүмкін.

Алайда, жоғарыда аталған барлық фактілерге қарамастан, Қырғызстан сарапшылары Қырғыз Республикасының лизинг нарығының ықтимал өсуінің үлкен әлеуетін болжайды, сондықтан ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің деректері бойынша тау-кен, туристік, әуе, су, аграрлық және басқа секторлардағы жабдықтар мен техниканың тозу дәрежесі 90% - дан асады, демек, лизингтік операцияларға қажеттілік жыл сайын өсетін болады.

Өзбекстандағы лизингтік қызметтер нарығы өсу үшін үлкен әлеуетке ие. Өзбекстан Республикасының Статистика жөніндегі мемлекеттік комитетінің деректеріне негізделген Өзбекстан лизинг берушілер қауымдастығының деректері бойынша 2016 жылдың қорытындысы бойынша Өзбекстанда лизингтік қызметпен айналысатын 126 қаржы институты тіркелген. Бұл ретте, лизингтік қызметпен 22 коммерциялық банкті қоса алғанда, 79 ұйым белсенді айналысады. Лизингтік қызметтер нарығы лизингтік компаниялар мен коммерциялық банктер арасында бөлінген, онда лизингтік компаниялардың үлесі-72,15%, коммерциялық банктердің үлесі – 27,84%.

Өзбекстанның лизинг нарығы әртараптандырылған, нарықтың 48% - дан астамын 5 ірі ойыншы құрайды, олардың үшеуі мемлекеттік мамандандырылған лизингтік компаниялар, 2 шетелдік құрылтайшылардың қатысуымен құрылған және шағын және орта жеке бизнесті дамытуға бағытталған кең профильді лизингтік компаниялар.

Өзбекстан Республикасында Өзбекстан лизинг берушілер қауымдастығы жұмыс істейді, ол нарық қатысушыларын үйлестірумен айналысады, лизинг нарығын талдайды.

Сондай-ақ, қаржылық жалдау қызметін ҚҚС-тан босату, мүлік салығы бойынша салық салу базасын азайту, яғни лизинг кезінде бұл шығыстарды лизинг шартының қолданылу мерзіміне азайтуға, әкелінетін технологиялық жабдықты кедендік төлеуден босатуға жатқызуға мүмкіндік бар.

Өзбек лизингтік компаниялары мен банктерінің лизингтік операцияларының жиынтық портфелі 2016 жылдың қорытындысы бойынша шамамен 2,6 трлн. сум. Коммерциялық банктердің лизингтік портфелі 957,6 млрд сум құрады.

2014-2015 жылдар ішінде лизингке берілген мүлік құнының көлемі ЖІӨ-ге 0,6 – 0,4% деңгейінде, ал лизингтік мәмілелердің жиынтық портфелінің көлемі-1,5-1,4 деңгейінде өзгеріп отырады%.

2016 жылы негізгі құралдардың түрлері бойынша лизингтік мәмілелер көлемін бөлу бойынша алғаш рет 36% көрсеткішімен технологиялық жабдықтар секторы көш бастап тұрғанын атап өткен жөн. Технологиялық жабдықтар нарығында Құрылыс техникасы мен құрылыс материалдарын өндіретін жабдықтар – 115,5 млрд сом, тамақ өнімдерін өндіретін жабдықтар – 29,2 млрд сом және тоқыма жабдықтары – 26,9 млрд сом ерекше сұранысқа ие.

Ташкент қаласын қоспағанда, Өзбекстан Республикасы бойынша лизингтік операцияларды бөлу біркелкі, оның үлесіне ел нарығында жүзеге асырылған барлық жаңа лизингтік операциялардың 38,1% түседі. Өзбекстан Республикасының лизингтік компаниялары қауымдастығының пікірі бойынша Өзбекстанның лизингтік нарығының өсу перспективалары: жергілікті лизингтік компаниялардың халықаралық нарықтарға шығуы/"JV MAN Auto-Uzbekistan" БК, "Самарқанд автомобиль зауыты" ЖШҚ, "Дженерал Моторс Өзбекстан" АҚ базасында каптивті лизингтік компаниялар құру; микролизинг (жеке және шағын фирмаларды, отбасылық кәсіпкерлікті және үй шаруашылығын қолдау, атап айтқанда көкөністер мен жемістерді өңдеуге арналған шағын жабдықтарды, тамақ өнімдерін, мал шаруашылығын, тігін жабдықтарын лизингке беру); Жылжымайтын мүлік лизингі; жедел лизинг.

Өзбек сарапшыларының деректері бойынша, болашақта Өзбекстанның лизинг нарығы 2017-2021 жылдарға арналған Жаңа бекітілген даму стратегиясын іске асыру аясында белсенді түрде өсетін болады. Аталған құжатта Өзбекстан Республикасының мемлекеттік саясатының басымдықтары инновациялық технологияларды енгізу, өндірістер мен экономиканы жаңғырту, лизингтік қызметтерге сұранысты арттыратын өнеркәсіпте бәсекеге қабілетті өнімдердің жаңа түрлерін игеру болып табылады.

Сондай-ақ, өзбек Республикасының лизингтік қызметтер нарығының ерекшелігі шағын және жеке бизнес субъектілері үшін техниканы, жабдықты, автокөлікті лизингке сатып алу, лизинг шарттары мен бизнес-жоспарды жасау, бухгалтерлік есепті жүргізу және т. б. мәселелер бойынша кеңес беру қызметтері болып табылады.

Осылайша, жоғарыда аталған елдердің лизинг нарығына шолу тұтастай алғанда дамудың серпінді қарқынын көрсетеді, көрші елдердің нарығында жаңа және өршіл ойыншылар пайда болады, лизингтік компаниялар арасында бәсекелестіктің айтарлықтай өсуі байқалады, бұл өз кезегінде лизинг берушілерден лизинг қызметтерінің қосымша жаңа түрлерін игеруді және осы елдердегі лизинг қызметтері нарығында қол жеткізілген позицияны қолдау және күшейту үшін белсенді даму стратегиясын жүргізуді талап етеді. 

Дамыған елдердің лизинг нарығына шолу жыл сайын кейбір жетекші батыс елдерінде лизинг үлесіне барлық жаңа инвестициялардың 30% - дан астамы келетінін көрсетеді. Ұлыбритания, Германия, Франция, Италия сияқты Еуропа елдерінде жылжымалы мүлік бойынша лизингтік операциялардың көлемі жалпы нарықтың 73% – на жетеді. Сол елдер, бірақ мәмілелер көлемінің басқа қатынастарымен ғана жылжымайтын мүлік нарығында үстем жағдайға ие. Олардың Еуропаның лизинг нарығындағы жалпы үлесі 80% - ға жетеді%.

Еуропа елдері қозғалысы лизингінің негізгі объектілері: автомобильдер (лизингтік операциялардың жалпы көлемінің 37-38%); Машиналар, жабдықтар, құрылғылар (24-26%); жол көлігі құралдары (12-14%); компьютерлер, кеңселерге арналған ұйымдастыру техникасы (4-6%); ұшақтар, кемелер, жүк және теміржол көлігі және өзге де объектілер (5-6%)болып табылады.

Нарықтағы жылжымайтын мүлік лизингінің негізгі объектілері Өнеркәсіптік ғимараттар болып табылады. Бұл лизинг объектілеріне барлық лизингтік операциялардың 25,7% - ы тиесілі. Маңызды нысандар-дүкендер (22,4%). Жылжымайтын мүлік объектілері арасында кеңселер, олармен лизингтік мәмілелер 34,2% - ды құрайды. Одан әрі қоғамдық қызметтердің үй-жайлары (6,8%), қонақ үйлер (1,9%) және басқа да объектілер (9,0%).

Лизингтік жеткізілімдердің ең көп үлесі машина жасау салаларына және жеке қызметтер секторына тиесілі. Мәселен, Австрияда Машина жасаудағы лизингтің үлесі 50% — ды, ал Италияда-54% - ды құрады. Ұлыбританияда лизингтік қаражаттың 62% - ы жеке қызмет көрсету секторын дамытуға бағытталды, бұл секторға қаражаттың 50% - дан астамы Германия мен Норвегияға бағытталды.

Жалпы, еуропалық лизингтік компаниялар Еуропаның 25 елінің мүдделерін білдіретін Еуро лизинг қауымдастығына біріктірілген. Еуролизинг қауымдастығына мүшелік лизингтік компаниялардың жұмыс тәжірибесімен алмасуға, лизингтік қызметтің перспективалық бағыттарын анықтауға ықпал етеді.

Лизингтің арнайы реттеуі бар жетекші Батыс елдерінің заңнамаларын талдау осы мемлекеттердің нормативтік актілерінде лизингке нақты анықтама берілгенін, оның болуы лизинг шартын жасасуды куәландыратын, лизинг беруші жауап беруі керек талаптар қалыптасатындығын, сондай-ақ лизинг мерзімі мен мүліктің Нормативтік қызмет ету мерзімі арасындағы қатынасты көрсетеді. лизинг беруші, лизинг алушы және мүлікті сатушы арасындағы қатынастар реттеледі..

Банктердің лизинг құралын қаржыландыруға қатысуына келетін болсақ, осы бағытта басқа елдердің бірқатар Даму банктерінің қызметін мысал ретінде келтіруге болады:

- Қытай Даму Банкі (CDB) – лизинг құралы Құралдың қосымша түрлерінің бірі ретінде пайдаланылады және көбінесе қытай даму банкінің қатысуымен Шетелде жобаларды іске асыруға қытай тауарларын экспорттауға жылжыту тәсілі ретінде қызмет етеді;

- Канаданың іскерлік Даму Банкі (BDC) шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне қаржы құралдарының қосымша түрлерінің бірі ретінде;

- Внешэкономбанк "даму және сыртқы экономикалық қызмет Банкі" мемлекеттік корпорациясы (ВЭБ) – "ВЭБ-Лизинг" АҚ еншілес құрылымы арқылы лизинг құралын ұсынады, соңғысы өз кезегінде Ресей Федерациясының өңірлерінде филиалдардың тармақталған желісіне ие және арнайы үкіметтік бағдарламалармен жұмыс істейді, олардың шеңберінде көлік пен өнеркәсіпте жеңілдікті лизингтік қаржыландыруды ұсынады;

- Бразилиялық Даму Банкі (BN DES) – тікелей қатысатын жобаларда қаржылық қызметтер кешенінің құрамында лизинг құралын ұсынады;

- Еуропалық Қайта Құру және даму банкі (EBRD) –әртүрлі қаржы делдалдары арқылы акцияларға Инвестициялар және кредиттер түрінде қаржы қаражаттарына, оның ішінде шағын кәсіпорындар үшін қаржылық және операциялық жалдау түрінде жергілікті лизингтік компаниялар арқылы лизингке қолжетімділікті қамтамасыз етеді. Мұндай жалдаудың объектісі жүк көліктері, машиналар мен жабдықтар сияқты әртүрлі тауарлар болуы мүмкін;

- Еуразиялық Даму Банкі (ЕАДБ)–инвестициялық ірі жобаларға қосымша банктік өнім ретінде қатысу арқылы лизинг құралын ұсынады, әсіресе ірі инфрақұрылымдық жобаларда, мысалы, Ресей Федерациясында магистральдық мұнай және газ құбырларын салу, Қазақстан Республикасы облыстарында (Орал, Ақтау қалалары) коммуналдық инфрақұрылымды жаңарту және т. б.

Жалпы, лизингтік қатынастар елдің белгілі бір экономикасының бәсекеге қабілеттілігінің маңызды құралы болып табылады және халықаралық тәжірибеге шолу мұны көрсетеді:

- лизинг нарығының дамуына қауымдастықтың болуы әсер етеді, оның негізгі функциялары лизинг нарығын қалыптастыру, оның жай – күйі мен даму тенденцияларын анықтау болып табылады;

- лизинг нарығының белсенді дамуы лизингтік қатынастарды реттейтін заңнамалық актілерді ырықтандыру деңгейіне тікелей байланысты;

- лизингтік қызметтерге сұраныс мемлекеттік қолдау мен салықтық жеңілдіктердің болуын талап етеді;

- әр түрлі елдердің мемлекеттік даму банктері тұрғысынан лизинг құралы экспортты жылжыту тетігі ретінде және күрделі банктік қызметтердің бөлігі ретінде әрекет етеді.

II. АҒЫМДАҒЫ ЖАҒДАЙДЫ ТАЛДАУ

2-тараудың 2.1-тармағына "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ Директорлар кеңесінің 2020 жылғы 26 қазандағы шешіміне сәйкес өзгерістер енгізілді (№174 хаттама )

2.1. Сыртқы ортаны талдау

Жалпы, негізгі өндірісті жаңарту қарқыны оң серпінде тұр. Мәселен, Қазақстан Республикасында негізгі капиталға салынған инвестициялар көлемі 2016 жылы 5,1% - ға өсіп, 7,7 трлн теңгені құрады, 2015 жылғы 3,7% - ға қарсы.

схема13.png

Шығындар түрлері бойынша Қазақстан Республикасы инвестицияларының 57% - ы ғимараттарды салу және күрделі жөндеу жөніндегі жұмыстарға тиесілі – 2015 жылға салымдар көлемінің өсуі 6,6% - ды құрады, машиналар мен жабдықтарға инвестициялардың 28% - ы тиесілі болып, 9,2% - ға ұлғайды%.

При этом, по данным Института экономических исследований Казахстана, коэффициент обновления основных фондов по всем видам деятельности в секторах экономики страны в % за 2010-2015 годы составило 13,4 %, в секторах обрабатывающей промышленности менее 10%, транспорта всего 10%.

Бизнес нысандары бойынша шағын және орта бизнес 2016 жылдың қорытындысы бойынша инвестициялардың өсуін көрсетпейді, бұл инвестициялар тартумен немесе бизнесті кеңейтумен байланысты проблемалардың бар екенін көрсетеді. Инвестиция көлемінің шамамен 40% - ы шағын кәсіпорындарға тиесілі. 2016 жылы ірі кәсіпорындарға негізгі құралдарға инвестициялардың шамамен 51% - ы тиесілі.

схема12.png

Тұтастай алғанда, Қазақстан Республикасы экономикасының төмен өсуіне қарамастан, 2016 жылы негізгі капиталға инвестициялар көрсеткішінің өсуі лизингтік қызмет үшін қалыпты оң негіз болып табылады.

2016 жылдың қорытындысы Қазақстан Республикасының лизинг нарығы негізінен мемлекеттік лизингтік компаниялар-"Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ және "ҚазАгроҚаржы" АҚ көрсететін мемлекеттік қолдау шараларының арқасында дамып келе жатқанын көрсетеді..

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Статистика комитетінің деректері бойынша 2016 жылы қаржы лизингі шарттарының жалпы құны 166,7 млрд теңгені құрады, бұл 2015 жылғы көрсеткіштен 32% - ға жоғары-126,6 млрд теңге. Өткен жылы ауыл шаруашылығына қаржылық және операциялық лизинг шарттарының жалпы құнының 46,7% – ы, көлік пен қоймалауға-41,1% - ы, тау-кен өнеркәсібі мен карьерлерді қазу 6,3% - ды құрады%.

RAEX мәліметтері бойынша (РА Қазақстан сарапшысы) лизингтік компаниялардың жаңа бизнес көлемі 2016 жылы 16,5% - ға өсті. 2015 жылы өсім 26% деңгейінде болды%.

схема11.png

Лизингтік компаниялар портфельдерінің жиынтық көлемінің өсуіне қарамастан, Екінші деңгейдегі банктермен үлестес компаниялардың лизингтік портфелінің тұрақты құлдырауы және жеке лизингтік компаниялардың шамалы өсуі байқалады, бұл жеке лизингтік компанияларды қорландырудың жетіспеушілігіне байланысты.

схема10.png

Осыған байланысты, Орта мерзімді кезеңде лизинг нарығының серпіні мен құрылымын мемлекеттік және үкіметтік бағдарламаларды іске асыру шеңберінде ірі лизингтік мемлекеттік компаниялар одан әрі айқындайтын болады.

2016 жылы РА Қазақстан сарапшысы жүргізген зерттеу нәтижелеріне сәйкес лизингтік компанияларды қаржыландыру көздері 2016 жылы мәмілелер барысында өз қаражатынан 52% - ға қалыптастырылды, қарыз қаражаты 37% - ды құрады, 11% - ы республикалық бюджетпен немесе ҚР ҰҚ-мен қамтамасыз етілді. Лизинг берушінің өз қаражатынан негізінен ауыл шаруашылығы техникасы саласындағы мәмілелер қаржыландырылады, олар лизингтік компаниялардың өз қаражаты есебінен 90% - ға қаржыландырылады. Ал көлік құралдары мен жабдықтар саласындағы мәмілелерді қаржыландыру кезінде меншікті қаражаттың үлесі тек 7% - ды ғана құрайды. Осы мәмілелер бойынша қаржыландыру көздері 70% — ға қарыз қаражатынан, тағы 22% - ға республикалық бюджеттен қалыптастырылды.

  2016 жылы Қазақстанның жетекші лизингтік компанияларының рейтингі келесідей:

Жаңа бизнес бойынша орын

Компания

2016 жылы жаңа бизнестің көлемі, млн теңге

Ағымдағы портфель, млн теңге

Портфель бойынша орын

2016 жылы жасалған мәмілелер саны, дана

Мәмілелер саны бойынша орын

01.01.2017

01.01.2016

01.01.2017

01.01.2016

1

1

ҚазАгроҚаржы

57 499

202 406

184 883

1

2 409

1

2

2

Өнеркәсіпті дамыту қоры

49 400

87 653

59 108

2

82

3

3

5

Лизинг Групп

1 846

1 642

1 041

4

44

4

4

-

ҚазМедТех

1 778

2 313

2 537

3

88

2

5

4

Аль СакрФинанс

464

1 550

2 486

6

18

5

6

6

Райффайзен Лизинг Қазақстан

-

1 619

4 194

5

-

6

Дереккөз: RAEX (РА Қазақстан сарапшысы) сауалнама нәтижелері бойынша ЛК

Лизингтік компаниялардың жаңа бизнес көлемін рейтингтің екі көшбасшысы – "ҚазАгроҚаржы" АҚ және "Өнеркәсіпті дамыту қоры"АҚ қалыптастырады.

"ҚазАгроҚаржы" АҚ аграрийлерді қолдаумен айналысады және оның портфелінің негізін ауыл шаруашылығы техникасы мен асыл тұқымды мал лизингі бойынша мәмілелер құрайды. 2016 жылы жаңа мәмілелер көлемі біршама төмендеді – 2% – ға, алайда қазақстандық лизинг саласы үшін әлі де айтарлықтай маңызды-57,5 млрд теңге. Бұл ретте Портфель 9% - ға, 202,4 млрд теңгеден астамға дейін өсті. Мәмілелер саны 2409 – нарықтың басқа қатысушылары үшін қол жетпейтін деңгейді құрады.

"Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ - капиталына мемлекет қатысатын компания ретінде Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық даму стратегиясына сәйкес келетін ірі ауқымды жобаларды инвестициялауға бағдарланған. "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ үшін экономиканың басым секторлары өңдеу өнеркәсібі, өндірістік және көлік инфрақұрылымы болып табылады. "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ жаңа бизнесінің көлемі 2016 жылы 25% - ға өсіп, 49,4 млрд теңгені құрады. Портфель 2016 жылдың соңында айтарлықтай өсім көрсетті – 48% және 87,7 млрд теңгеге жетті.

Жеке лизингтік компанияларға келетін болсақ, олар автокөлік лизингі саласына көбірек көңіл бөледі.

схема9.png

Салалық бөлімде жиынтық лизинг портфелі келесідей:

схема8.png

Мемлекет қолдау көрсететін секторлар портфельдің жалпы көлемінде, әсіресе ауыл шаруашылығы секторында бұрынғысынша ірі болып қалатынын атап өту қажет.

Тиісінше, лизинг көлемі бойынша өңірлік бөліністе астық егетін өңірлер көш бастап тұр. Бұл ретте, Солтүстік Қазақстан облысында лизинг үлесінің күрт өсуіне отандық темір жол машина жасау өнімін өткізумен байланысты көлік секторында ірі лизингтік мәмілені іске асыру әсер етті.

Атауы

2015

2016

млн теңге

үлесі

млн теңге

үлесі

1

Солтүстік Қазақстан облысы

5 410

5%

31 240

28%

2

Астана

5 343

5%

29 207

26%

3

Ақмола облысы

12 242

12%

14 917

13%

4

Қостанай облысы

5 004

5%

6 371

6%

5

Павлодар облысы

4 649

5%

4 781

4%

6

Қарағанды облысы

15 422

15%

4 532

4%

7

Алматы

14 496

14%

3 874

3%

8

Шығыс Қазақстан облысы

4 468

4%

3 214

3%

9

Қызылорда облысы

3 912

4%

3 160

3%

10

Алматы облысы

12 035

12%

2 858

3%

11

Оңтүстік Қазақстан облысы

1 576

2%

2 314

2%

12

Ақтөбе облысы

4 750

5%

1 634

1%

13

Батыс Қазақстан облысы

974

1%

1 399

1%

14

Жамбыл облысы

3 145

3%

1 082

1%

15

Атырау облысы

716

1%

425

0%

16

Маңғыстау облысы

148

0%

0

0%

17

Шетелде

7 971

8%

0

0%

102 261

111 006


Дереккөз: RAEX (РА Қазақстан сарапшысы) ЛК сауалнамасының нәтижелері бойынша


Осылайша, лизинг нарығы алдағы жылдары лизингтік қаржыландыру қызметтерін көрсететін мемлекеттік компаниялардың белгіленген қарқын траекториясында дамитын болады. Бұған корпоративтік табыс салығы бойынша салық базасын азайту, ҚҚС-тан босату сияқты қолданыстағы салық жеңілдіктері де ықпал етеді. Бұл жеңілдіктердің болуы лизинг құралын тартымды етуге мүмкіндік береді.

Бұл ретте, Қазақстан Республикасында лизинг нарығын одан әрі дамыту заңнамалық жетілдіруді қажет етеді, өйткені қаржы лизингі бойынша қолданыстағы заңнамада бірқатар шектеулер бар.

Ең алдымен, "қаржы лизингі туралы" Заңды ырықтандыру қажет, ол қаржы лизингінің мерзімін қысқартудан, сондай-ақ қаржы лизингі құралы арқылы қызмет алуға үміткер субъектілер шеңберін кеңейтуден тұрады, яғни жеке кәсіпкерлік субъектілерімен қатар мемлекет қатысатын ұйымдар мен кәсіпорындарға қаржы лизингі қызметтерін алуға мүмкіндік беру қажет.

ИИДМБ сәйкес өңдеу өнеркәсібі кәсіпорындарының негізгі құралдарын жаңарту қажеттілігі 2020 жылға дейін 4,5 трлн астам теңгені құрайды, "Нұрлы Жол" бағдарламасы шеңберінде негізгі капиталға инвестициялар 2020 жылға дейін 7 трлн теңгеден астам соманы салуды талап етеді.

Көрсетілген бағдарламалар шеңберінде негізгі капиталға инвестициялар салу өңдеуші өнеркәсіптегі кәсіпорындардың өнімділігін 22% - ға арттыруға, 2015 жылмен салыстырғанда өңделген өнім экспортының құндық көлемін 19% - ға ұлғайтуға ықпал етуі тиіс. Сондай-ақ, "Нұрлы Жол" бағдарламасы аясында теміржол көлігі саласындағы қуаттылықтардың тозуын 46% - дан 42% - ға дейін, жүк тасымалы бойынша жылжымалы құрамның тозуын 44% - дан 40% - ға дейін төмендету, автокөлік саласында тұрақты жолаушылар маршруттарында тозған автобустардың үлесін 65-тен 50% - ға дейін қысқарту жоспарланған%.

Бұл ретте, жүктер мен жолаушыларды авиакөлікпен және су көлігімен тасымалдау қуаттылығын арттыру қажет. Ол үшін паромдар мен кемелер санын 27 бірлікке дейін, өңірлік әуе желілерімен тасымалданған жолаушылар санын 2019 жылы 180 мың адамға дейін ұлғайту қажет.

Осы қажеттіліктерге сүйене отырып, Компания экономика қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін лизинг құралы арқылы жабдықтар мен жабдықтарды (ұшақтар, паромдар, жолаушылар және жүк вагондары, жолаушылар автобустары, сандық басқарылатын өндіріс машиналары) кеңейту және ұсыну бойынша белсенді саясат жүргізе алады. мемлекеттік және үкіметтік бағдарламалар шеңберіндегі кәсіпорындардың негізгі құралдарын жаңарту, сондай-ақ лизингтік қаржыландырудың жеке бағдарламаларын әзірлеу және іске асыру. 

2-тараудың 2.1-тармағына "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ Директорлар кеңесінің 2020 жылғы 26 қазандағы шешіміне сәйкес өзгерістер енгізілді (№174 хаттама )

2.2. Ішкі ортаны талдау

2017 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша компанияның лизингтік портфелі 165 425 млн теңгені құрады. Жалпы алғанда, 2017 жылы көлік инфрақұрылымы жобаларын қаржыландыруға және экономиканың басым секторларындағы жобаларды қаржыландыру арқылы БЖКБ бағдарламасы шеңберінде бюджеттік кредит қаражатын игеруге байланысты лизинг қоржынының белсенді өсуі байқалады. Осылайша, 2017 жылы 2014 жылмен салыстырғанда лизинг қоржынының өсімі 6 есе болды.

схема7.png

Лизинг портфелінің салалық құрылымын әртараптандыру және теңгерімдеу жөнінде шаралар қабылдауды талап ететін теміржол көлігі секторы жобаларының басым болуын атап өткен жөн.

2018 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша мақұлданған инвестициялық жобалардың салалық құрылымы:

схема6.png

Бұл ретте, компания елдің батыс және Оңтүстік макроөңірлерін, дәстүрлі өнеркәсіптік дамыған өңірлер - Шығыс Қазақстан, Қарағанды және Павлодар облыстары лизингтік қаржыландырумен нашар қамтылған. Осыған байланысты, көрсетілген өңірлерде лизингтік қаржыландыруды тарату үшін шаралар қабылдау қажет.

схема5.png

2018 жылғы 1 қаңтардағы инвестициялық жобалардың өңірлік құрылымы:

"Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ ИИДМБ, БККБ бағдарламалары, Компанияның "отандық автоөндірушілерді қолдау бағдарламасы"ішкі бағдарламасы шеңберінде ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыру құралының операторы болып табылады. Компания экономиканың басым секторларындағы рентабельділігі төмен жобаларды, сондай-ақ жоғары технологиялық жобаларға инвестициялауға бағдарланған коммерциялық жобаларды көп дәрежеде қаржыландырады.

Компанияның келесі бағыттар бойынша ірі инвестициялық және инфрақұрылымдық жобалармен жұмыс істеу тәжірибесі бар:

ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды ұсыну. БЖКБ бағдарламасы аясында ("Өнімділік 2020" бағдарламасы) 13 лизингтік мәміле мақұлданды, қаржыландырылды және пайдалануға берілді;

экспорттық лизингтік қаржыландыру. Әзірбайжан Республикасына қазақстандық өнімді экспорттау бойынша бірінші халықаралық лизингтік мәміле қаржыландырылды;

- бөлшек лизинг. 2015 жылдан бастап "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлерге Ауыл шаруашылығы техникасы мен жеңіл автомобильдерді қоспағанда, отандық өндірістің арнайы мақсаттағы автокөлік құралдары мен автотехникасын сатып алуға лизингтік қаржыландыру ұсыну жолымен отандық автоөндірушілерді қолдау бағдарламасының операторы болып табылады.

экспорттық-кредиттік агенттіктердің қатысуымен лизинг. 2016 жылғы желтоқсанда компания алғаш рет қазақстандық жеке оператор-тасымалдаушылар үшін ресейлік өндіріс вагондарын жеткізуге Ресей банкінен кредиттік желі тартты.

ислам лизингі. 2016 жылы Компания "Иджара Мунтахия Биттамлик" ислам лизингі шеңберінде алғашқы лизингтік мәмілені қаржыландырды.

Соңғы екі жылда компанияның активтері мен міндеттемелерінің қарқынды өсуі штатты кеңейту не Қазақстан Республикасының/таяу шетелдің өңірлерінде компанияның филиалдарын/өкілдіктерін ашу қажеттігін көрсеткенін атап өткен жөн. Компанияның соңғы бес жыл ішінде 63 адамнан тұратын штаты бар, бұл ретте компанияның лизингтік портфелі 2017 жылы 2014 жылмен салыстырғанда 6 есе ұлғайды. Бұған компанияның мемлекеттік және үкіметтік бағдарламаларды іске асыруға белсенді қатысуы, сондай-ақ мемлекеттің қатысуы бар кәсіпорындар мен бизнес-қоғамдастықтар тарапынан лизинг құралына қызығушылықтың өсуі ықпал етеді. Жобалар санының, лизингтік портфельдің артуы компанияның әрбір қызметкеріне түсетін жүктемені едәуір арттырады. 2014 жылмен салыстырғанда орташа алғанда компанияның құжат айналымы 1,7 есеге, лизингтік портфель 6 есеге, қарыз портфелі 5 есеге жуық өсті, бұл ретте компанияның 1 қызметкерінің орташа жүктемесі 1,8 есеге өсті.

2-тараудың 2.3-тармағына "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ Директорлар кеңесінің 2020 жылғы 26 қазандағы шешіміне (№174 хаттама)сәйкес өзгеріс енгізілді

2.3 Компанияның қаржылық қызметі

Компанияның 2017 жылы қол жеткізген қаржылық көрсеткіштері алдыңғы жылдардың нәтижелерінен айтарлықтай жоғары. Мәселен, "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ активтері соңғы 4 жылда 2,3 есе, меншікті капитал 3 есе өсті.

Компанияның міндеттемелері де лизинг қоржынының белсенді өсуі есебінен өсуде. Компания көлік секторы кәсіпорындарының негізгі қорларын жаңарту және жаңғырту қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін бюджеттік және бюджеттен тыс қаражатты белсенді иеленеді.

Соңғы екі жылда активтердің күрт өсуі "Нұрлы жол" мемлекеттік бағдарламасы және БЖКБ үкіметтік бағдарламасы шеңберінде бірқатар ірі лизингтік мәмілелерді қаржыландыру есебінен, сондай-ақ отандық өндірістің автокөліктері мен арнайы техникаларын лизингтік қаржыландыру бағдарламасын іске асыру есебінен болды.

схема4.png

"ҚДБ-Лизинг" АҚ негізгі қызметінен түскен табыс 2017 жылы 2014 жылмен салыстырғанда 5,9 есе өсті.

схема3.png

Резервтер бойынша шығыстар да 7,8 есе тұрақты өсуді көрсетеді. Сонымен бірге, жалпы әкімшілік шығыстардың өсуі қалыпты, компанияның негізгі көрсеткіштерінің серпінді өсуіне қарсы жалақы қорының өсуін іс жүзінде көрсетпейді, бұл штат санын кеңейту және бәсекеге қабілетті жалақы белгілеу қажеттілігін көрсетеді.

схема2.png

Сондай-ақ, оң өсу таза пайда көрсеткішін көрсетеді. 2014 жылмен салыстырғанда таза пайданың өсуі 2017 жылдың қорытындысы бойынша 166 млн теңгеден 3 589 млн теңгеге дейін өсті, өсім шамамен 21,6 есе құрады. Көрсеткіштің қарқынды өсуіне Көлік және өңдеу секторларындағы жобаларды белсенді лизингтік қаржыландыру саясаты, сондай-ақ ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыру құралы бойынша "Нұрлы жол" және БККБ бағдарламаларының инвестициялық жобаларын іске асыруға мемлекет тарапынан қаржы құю әсер етті.

схема1.png

2-тараудың 2.4-тармағына "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ Директорлар кеңесінің 2020 жылғы 26 қазандағы шешіміне (№174 хаттама)сәйкес өзгеріс енгізілді

2.4 Қызметтің негізгі көрсеткіштерінің орындалуын талдау

2015 жылы қабылданған "Өнеркәсіпті Дамыту қоры" АҚ Даму стратегиясы шеңберінде қойылған мақсаттар мен міндеттерді іске асыру тиімділігі 2014-2017 жылдар кезеңінде қол жеткізілген 6кпд мониторингі арқылы жүзеге асырылды.

2014-2017 жылдары компанияның ҚНК орындау


Көрсеткіші

Жоспарлы мәндер

Нақты мәндер

1.

Лизинг қоржынының көлемі, млрд теңге

2014 ж. – 32

2015 ж. – 53

2016 ж. – 57

2017 ж. – 165

2014 ж. – 28

2015 ж. – 60,6

2016 ж. – 87

2017 ж. – 165

2.

Жалпы активтерден лизинг портфелінің үлесі, %

2014 ж. – 52%

2015 ж. – 82%

2016 ж. – 65%

2017 ж. – 60%

2014 ж. – 51%

2015 ж. – 70%

2016 ж. – 71%

2017 ж. – 68%

3.

Лизингтік портфельге провизиялар деңгейі, %

2014 ж. – 10%

2015 ж. – 15%

2016 ж. – 15%

2017 ж. – 5,33%

2014 ж. – 17,46%

2015 ж. – 8,17%

2016 ж. – 7,74%

2017 ж. – 5,08%

4.

Капиталдың қайтарымы, ROE

2014 ж. – 2,57%

2015 ж. – 2,9%

2016 ж. –1,5%

2017 ж. – 5,55%

2014 ж. – 1,20%

2015 ж. – 3,72%

2016 ж. – 2,18%

2017 ж. – 12,15%

5.

Қарыз / капитал

7-ден жоғары емес

2014 ж. –  2,8

2015 ж. – 3,7

2016 ж. – 7,2

2017 ж. – 4,18

6.

Кредиттік рейтинг

Ba3

2014 ж. – Ba3

2015 ж. – Ba3

2016 ж. – Ba3

2017 ж. – Ba3


2-тараудың 2.5-тармағына "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ Директорлар кеңесінің 2020 жылғы 26 қазандағы шешіміне (№174 хаттама)сәйкес өзгеріс енгізілді

2.5 SWOT-талдау

Сыртқы және ішкі ортаға жүргізілген талдау негізінде Компанияның негізгі күшті және әлсіз жақтарына, компанияның стратегиялық мақсаттарына қол жеткізу үшін мүмкіндіктер мен қауіптерге шолу жасалды.

Күшті жақтары

1.Компанияның лизинг нарығындағы озық позициясы.

2. Мемлекеттік қолдаудың және бас банктің қолдауының болуы.

3. Салықтық преференциялардың болуы.

4. Қорландырудың арзан және ұзақ мерзімді көздеріне қол жеткізу.

5. БЖКБ және"Нұрлы Жол" бағдарламасы шеңберінде төмен пайызды және ұзақ мерзімді лизингтік өнімдердің болуы.

6. "Нұрлы Жол" бағдарламасының басым салаларындағы рентабельділігі төмен және ұзақ мерзімді жобаларды қаржыландырудағы инвестициялық қызмет тәжірибесі.

7. Кәсіби кадрлық құрам.

8. Халықаралық нарықта қарыз тарту және лизинг экспорты тәжірибесі..

Әлсіз жақтары

1. Қарыз алушылардың белгілі бір салалары мен топтары бойынша жоғары шоғырлану.

2. Проблемалық жобалардың болуы.

3. Қызметкерлердің штат санының компанияның лизингтік портфелінің көлеміне сәйкессіздігі.

4. Коммерциялық сектормен және басқа да даму институттарымен (ұлттық, өңірлік)өзара іс-қимылдың жеткіліксіздігі.

5. Өңірлерде компания құралдарының нашар көрсетілуі.

6. Лизингтік компаниялардың мүдделерін білдіретін және лизинг нарығының даму үрдістерін айқындайтын лизингтік компаниялар қауымдастығының болмауы.

Мүмкіндіктер

1. Мемлекеттік индустриялық саясаттың жаңа кезеңін іске асыру мақсатында бас компаниямен жобаларды бірлесіп іске асыру.

2. Түрлері бойынша (исламдық қаржыландыру, лизингтік қызметтердің экспорты мен импорты) және салалар бойынша (тамақ өңдеу және байланыс секторларын қамту)ұсынылатын қызметтерді кеңейту.

3. Инфрақұрылымдық секторда МЖӘ жобаларын іске асыру.

4. Жобаларды Екінші деңгейдегі банктермен және даму институттарымен бірлесіп қаржыландыру.

5. Бірлескен кәсіпорындар құру арқылы микро, шағын және орта бизнесті қамту.

Қауіптер

1. Жалпы экономикалық жағдайдың нашарлауына байланысты лизинг алушылардың төлем қабілеттілігінің төмендеуі.

2. ЕурАзЭҚ және ДСҰ жағдайында "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ қарыз алушыларының бәсекеге қабілеттілігін төмендету.

3. Жеке лизингтік компаниялар қызметінің төмендеуінің тұрақты үрдісі (бөлшек лизингті тоқтату қаупі).

4. Жақсы бизнес-перспективалары бар сапалы шикізаттық емес жобалардың жетіспеушілігі: кәсіпорындардағы менеджмент сапасының төмендігі, материалдық-техникалық база мен технологиялардың ескіруі.

5. Қаржыландырудың нарықтық көздерінің жеткіліксіздігі және қол жетімділігінің төмен деңгейі.

III. КОМПАНИЯНЫҢ МИССИЯСЫ МЕН КӨРІНІСІ

3-тараудың 3.1-тармағына "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ Директорлар кеңесінің 2020 жылғы 26 қазандағы шешіміне сәйкес өзгеріс енгізілді (№174 хаттама)

3.1. "Бәйтерек" ҰБХ АҚ және "Қазақстанның Даму Банкі" АҚ Даму стратегияларындағы компанияның рөлі мен орны

"Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ Бәйтерек ҰБХ құрамына кіретін "Қазақстанның Даму Банкі" АҚ еншілес ұйымы болып табылады.

"Бәйтерек" ҰБХ АҚ-ның 2014-2023 жылдарға арналған түзетілген Даму стратегиясы шеңберіндегі стратегиялық бағыттар мыналар болып табылады:

1)   ірі бизнес сегментінде кәсіпкерлікті қолдау;

2)   шағын және орта бизнес сегментінде кәсіпкерлікті қолдау;

3)   тұрғын үйдің қаржылық қолжетімділігін қамтамасыз ету;

4)   экспорттық әлеуетті арттыру;

5)   трансферт және инновацияларды енгізу.

Холдинг қызметінің шеңберінде кәсіпкерлік субъектілерінің әртүрлі санаттарын қолдауға бағытталған кең ауқымды құралдарды (кредит беру, лизингтік қаржыландыру, гранттар, үлестік қаржыландыру, субсидиялау және т. б.) ескере отырып, сондай-ақ халықаралық тәжірибеге сәйкес Компания экономиканың басым секторларындағы кәсіпорындардың негізгі қорларын жаңарту бойынша неғұрлым маңызды құрал ретінде жобаларды ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыруды одан әрі дамытуға шоғырландырылады.

Бұл ретте Компания мемлекеттік және үкіметтік бағдарламалық құжаттарға сәйкес ұзақ мерзімді лизингтік қаржыландыру операторы бола отырып, өзінің алдына пайданы барынша көбейту мақсатын қоймайды. Оның қызметі бұзылу негізінде жүзеге асырылады. Компанияның маржасы оның операциялық шығыстарын өтеуді және іске асырылатын жобалар бойынша тәуекелдерді жабуды ғана қамтамасыз етеді.

mission.png

3.2. Миссиясы

Өнеркәсіп және инфрақұрылым секторларындағы кәсіпорындардың негізгі құралдарын жаңғыртуға және жаңартуға жәрдемдесу. 

3-тараудың 3.3-тармағына "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ Директорлар кеңесінің 2020 жылғы 26 қазандағы шешіміне сәйкес өзгерістер енгізілді (№174 хаттама)

videnie.png

3.3. Пайымдауы

Жалғыз акционер, менеджмент және "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ қызметкерлері "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ-ның мынадай пайымымен бөліседі:

1.   Мемлекеттік индустриялық және инфрақұрылымдық саясатты іске асыру үшін инвестициялық жобаларды лизингтік қаржыландыруға бағдарланған Қазақстанның жетекші лизингтік компаниясы;

2.   Лизинг құралдары шеңберінде қазақстандық машина жасау өнімінің экспортына/өткізілуіне жәрдемдесетін Институт;

3.   Қаржы ұйымдарының инвестициялық жобаларды бірлесіп қаржыландыруы арқылы лизинг нарығының дамуына жәрдемдесетін Институт;

4.   Инвестициялық жобалардың лизингтік ұйымдары құралдарының түрлі тетіктерімен жұмыс істеуге қабілетті қаржы институтын бірлесіп қаржыландыру арқылы лизинг нарығын дамытуға жәрдемдесетін Институт.

IV. КОМПАНИЯ ҚЫЗМЕТІНІҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ БАҒЫТТАРЫ МЕН МІНДЕТТЕРІ

4-тараудың 4.1-тармағына "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ Директорлар кеңесінің 2020 жылғы 26 қазандағы шешіміне (№174 хаттама)сәйкес өзгеріс енгізілді

         4.1. Стратегиялық бағыт-лизингтік қаржыландыру

Лизингтік қаржыландыру "Өнеркәсіпті дамыту қоры"АҚ-ның басты қызметі болып табылады. Лизингтік қаржыландыруды ұсыну үшін маңызды критерий Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық саясатын іске асыруға жәрдемдесу, кәсіпкерлік әлеуетін дамыту, атап айтқанда, әлеуметтік-экономикалық әсері бар және еңбек өнімділігін, өнім өндіру көлемін және олардың экспортын ұлғайтуды көздейтін жобаларды қаржыландыру болып табылады.

ИИДМБ, Нұрлы Жол және БЖКБ шеңберінде басым секторларда инвестициялық жобаларды іске асыратын жеке және мемлекеттік секторлардың белсенді кәсіпкерлері компанияның әлеуетті лизинг алушылары болып табылады (ИИДМБ шеңберіндегі басым салалар - металлургия, мұнай өңдеу, химия, машина жасау, тамақ өңдеу, Нұрлы жол шеңберінде-көлік саласындағы инфрақұрылымдық және өндірістік жобалар, БЖКБ шеңберінде – индустриялық-инновациялық қызмет субъектілерінің инвестициялық жобалары)..

Көрсетілген секторларда іске асырылатын жобалар рентабельділігі төмен болып табылады және 3,5% - дан бастап, бірақ 11% - дан аспайтын пайыздық мөлшерлемемен бюджет қаражатының қатысуымен қорландырудың арзан базасын талап етеді және тек қана мемлекеттік және үкіметтік бағдарламалар шеңберінде іске асырылады.

Сондай-ақ компания қарыз және өзге де қаражатты тарту есебінен экономиканың мұнай-газ кешені, туризм, байланыс сияқты басқа да секторларындағы белсенді кәсіпкерлердің инвестициялық жобаларын қаржыландыратын болады, онда қаржыландырудың нарықтық мөлшерлемелері қолданылатын болады. 

Компания сондай-ақ өңірлік авиатасымалдар, муниципалдық жолаушылар автотасымалдары, автожол құрылысы секторларында және машина жасау секторының жұмыс істеп тұрған кәсіпорындары үшін техника мен жабдықтарды жаңарту мақсатында лизингтік қаржыландырудың тар салалық бағдарламаларын іске асыратын болады. 

Мәселен, ЖКД сәйкес, "ҚДБ – Лизинг" АҚ лизингтік қаржыландырудың басым объектілері объектілер болып табылады:

1)   энергетика, байланыс және көлік салаларындағы Инфрақұрылым;

2)   шикізатты өндіруді және/немесе сатып алуды, тасымалдауды, оны қайта өңдеуді және дайын өнімді өткізуді қоса алғанда, ауыл шаруашылығы өндірісі;

3)   шикізатты өндіруді, өндіруді және/немесе сатып алуды, тасымалдауды, оны қайта өңдеуді және дайын өнімді мынадай салаларда өткізуді қоса алғанда, өнеркәсіптік өндіріс:

- металлургия өнеркәсібі және металл бұйымдарын өндіру;

- машина жасау;

- тау-кен өндіру өнеркәсібі;

- химия және мұнай-химия өнеркәсібі, негізгі фармацевтикалық өнімдер мен препараттар, резеңке және пластмасса бұйымдары, металл емес минералды өнімдер өндірісі;

4)   қызмет көрсету саласында (коммерциялық негізде): туристік, экологиялық, медициналық, оқу, спорттық-сауықтыру, қонақ үй;

5)   шетелде іске асырылатын және Қазақстан Республикасының инфрақұрылымын, транзиттік әлеуетін дамытуға, қазақстандық тауарлардың, жұмыстардың, көрсетілетін қызметтердің және капиталдың экспортына ықпал ететін жобалар;

6)   тамақ өнімдері мен сусындар өндірісі;

7)   Қазақстан Республикасының заңнамасына және Компанияның ішкі нормативтік құжаттарына қайшы келмейтін өзге де салалар.

  ЕДКБ шеңберінде 150 млн теңгеден (тоқыма өнеркәсібі 75 млн теңге)қаржыландырылатын жобаларды қоспағанда, Компания он төрт жылға дейінгі мерзімге ең аз қаржыландыру сомасы 1,5 млрд теңгеге тең инвестициялық жобаларды лизингтік қаржыландыруды жүзеге асыратын болады..

  Бұл бағыт бойынша стратегиялық мақсат 2014-2023 жылдар кезеңінде өнеркәсіп саласының өңдеу өндірістері мен көлік секторының өндірістік қуаттарын дамытуға шамамен 550 млрд теңге салу болып табылады. Осы мақсатқа қол жеткізу шеңберінде мынадай түйінді міндеттерді шешу жоспарлануда:

- экономиканың басым секторларында ұлттық валютада лизингтік қаржыландыру ұсыну, өйткені компания жобаларының басым бөлігінің теңгедегі түсімі бар, сондай-ақ ұлттық валютаның еркін өзгермелі режимі және валюталық тәуекелдерді өтеу жағдайларында жобалардың көпшілігі теңгелік қорландыруды қажет етеді;

- өңдеу өнеркәсібіндегі жобалар үшін төмен пайыздық мөлшерлеме бойынша лизингтік қаржыландыруды ұсыну. Компания экономиканы әртараптандыру жөніндегі мемлекеттік бастамалар шеңберінде іске асырылатын жобаларға (ИИДМБ, "Нұрлы жол" бағдарламасы, БЖКБ)кредит берудің неғұрлым қолайлы жағдайларын ұсыну практикасын жалғастырады;       

  Бұл ретте ұзақ мерзімді негізде арзан лизингтік қаржыландыруды ұсыну Қазақстан Республикасы Үкіметінің және ҚР ҰҚ-дан, Қазақстан Республикасының республикалық бюджетінен, БЖЗҚ-дан және қорландырудың басқа да көздерінен қаражат тарту бойынша жалғыз акционердің қолдауымен мүмкін болады.

- лизингтік қаржыландырудың жаңа құралдарын одан әрі жетілдіру және дамыту. Бұл үшін Компания нарықтың қажеттіліктеріне жауап беретін Лизинг құралдарын дамыту бойынша, оның ішінде қаржыландырудың жаңа тетіктерін пайдалануды көздейтін Қазақстан Республикасының заңнамасын жетілдіру және "ҚДБ – Лизинг" АҚ қызметін заңнамалық кеңейту жөніндегі іс-шараларды іске асыру жолымен жұмысты үздіксіз жүргізетін болады;

- компанияның мандаты шегінде МЖӘ моделі бойынша жобаларды іске асыру;

- лизинг қоржынының құрылымын әртараптандыру бойынша іс-шараларды іске асыру. Бұл үшін компанияның лизингтік портфеліндегі белгілі бір сектор жобаларының шоғырлануы бойынша тәуекелді талдау және бағалау тұрақты негізде жүргізіледі. Компанияның лизингтік портфелінің жалпы көлеміндегі олардың үлесін ұлғайту мақсатында басым секторларда жобаларды іздеу және іріктеу, сондай-ақ мұнай-газ және мұнай сервистік компанияларды, сондай-ақ ақпараттық-коммуникациялық саладағы кәсіпорындарды лизингтік қаржыландыруды пысықтау және енгізу бойынша шаралар қабылданатын болады;

- экспорттаушыларды қолдау шеңберінде жобаларды және экспорттық-кредиттік агенттіктердің қатысуымен жобаларды жыл сайын кемінде 7 млрд теңге қаржыландыру арқылы, сондай-ақ өңірлік авиация үшін әуе кемелері паркін жаңарту бойынша кәсіпорындарды лизингтік қаржыландырудың жекелеген бағдарламаларын әзірлеу және іске асыру арқылы 40 млрд теңгеден астам сомаға, автожол техникасы шамамен 15 млрд теңгеге лизинг қоржынының серпінді өсуін сақтау, 10 млн теңгеден басталатын қаржыландыру сомасы бар револьверлік негізде машина жасау секторының кәсіпорындары үшін станоктарды, сондай-ақ, 100 млрд теңге сомасына муниципалдық автокөлікті жаңарту;

- жаңа инвестициялық жобаларды іздеуде және генерациялауда жаңа тәсілдерді жетілдіру/енгізу, жаңа жобаларды сараптау және кредиттік тәуекелдерді бағалау жолымен жобаларды басқару сапасын жақсарту, жобаларды басқарудың нормативтік тәсілдерін жетілдіру (жобалардың алдын алу) жолымен жобалар мониторингі функциясын күшейту арқылы жобаларды іріктеу параметрлерін жетілдіру, сондай-ақ лизингтік портфель көлемінде проблемалық жобаларды төмендету бойынша мақсатты жұмыс жүргізу.

  Жоғарыда көрсетілген міндеттерді орындау тиімділігі 2023 жылы қызметтің негізгі көрсеткіштері бойынша мынадай мәндерге қол жеткізу жолымен жүзеге асырылатын болады:

- лизинг қоржынының көлемін 378 млрд теңге деңгейіне дейін ұлғайту (2016 жылдың қорытындысы бойынша мәні – 89 млрд теңге);

- лизингтік портфельдегі жеке сектордың үлесі 70% - дан кем емес (2016 жылдың қорытындысы бойынша мәні - 74,8%);

- лизинг қоржынына провизиялардың қолайлы деңгейін 10% - дан аспайтын сақтау (2016 жылдың қорытындысы бойынша мәні – 7,74%);

- лизинг қоржынының үлесі жыл сайын активтердің жалпы көлеміндегі 80% - дан кем емес (2016 жылдың қорытындысы бойынша мәні-71%);

- лизингтік қаржыландыру алған жобалардың саны (2014 жылдың жинақталуымен) 2023 жылға қарай кемінде 240 жобаны құрайды(2016 жылдың қорытындылары бойынша мәні – 29 жоба);

- лизингтік қаржыландыру алған кәсіпкерлік субъектілері өндірген өнім көлемі (2014 жылдың жинақталуымен) шамамен 1 690 млрд теңгені құрайды (2016 жылдың қорытындысы бойынша мәні – 108,6 млрд теңге).;

- лизингтік қаржыландыру алған кәсіпорындардың экспорттық түсім көлемі (2014 жылдың жинақталуымен) шамамен 58,4 млрд теңгені құрайды (2016 жылдың қорытындысы бойынша мәні – 3,4 млрд теңге).

4-тараудың 4.2-тармағына "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ Директорлар кеңесінің 2020 жылғы 26 қазандағы шешіміне (№174 хаттама)сәйкес өзгеріс енгізілді

4.2. Стратегиялық бағыт-қаржы ресурстарын басқару

Осы стратегиялық бағытты іске асыру шеңберінде Компания активтер мен пассивтерді тиімді басқару, шығынсыздық пен қаржылық тұрақтылықты қолдау, бюджеттік және бюджеттен тыс көздерден қарыз қаражатын тарту арқылы лизингтік қызметті жүзеге асыру үшін компанияны ұзақ мерзімді қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету бойынша тұрақты негізде жұмыс жүргізетін болады.

Қазынашылық. Қазынашылықты басқару саясаты мыналарға бағытталады:

- бар активтердің сақталуына, процестерді автоматтандыру арқылы транзакциялық шығындарды төмендетуге қойылатын талаптарды белгілеу;

- лизингтік қызметтің қажетті көлемдегі, валютадағы және уақытша кезеңдегі қажеттілігін ескере отырып, уақытша бос ақша қаражатының кірістілігін қамтамасыз ету;

- ақша ағындарын болжау және қайта бөлу есебінен уақытша бос ақша қаражатын орналастырудан экономикалық тиімділікті арттыру;

- уқазынашылық операциялар бойынша процестердің тиімділігін мониторингілеу мен өлшеуді қалыптастыру, контрагенттерге лимиттерді белгілеу және басқару есебінен қазынашылық операциялар бойынша тәуекелдерді басқару жүйесін енгізу.

Капиталдандыру. Макроэкономикалық жағдайлар нашарлаған кезде "ҚДБ – Лизинг" АҚ-ның жарғылық капиталын ұлғайту жолымен оны қолдау қажеттігі туындауы мүмкін. Бұл ретте қажетті капиталдандыру көлемі қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ету және "ҚДБ – Лизинг"АҚ лизингтік қызметін жүзеге асыру үшін жеткілікті болуы тиіс.

Қосымша капиталдандыруды жүргізу қажеттілігі қадағаланатын компанияның қаржылық тұрақтылығының индикаторлары:

­ компанияның жиынтық борышының (міндеттемелерінің) оның меншікті капиталына қатынасы ретінде көрсетілген компанияның борыштық жүктемесінің деңгейі;

­ меншікті капиталдың тәуекел дәрежесі бойынша мөлшерленген активтерге қатынасы ретінде есептелген капитал жеткіліктілігінің коэффициенті.

Бұл ретте көрсетілген параметрлер үшін шекті мәндер Компанияның Директорлар кеңесінің шешімімен белгіленеді.

Қорландыру. Шикізат ресурстарына жалпы әлемдік бағаның айтарлықтай төмендеуі аясында Қазақстан Республикасының мемлекеттік кірістері мен ҚР ҰҚ түсімдерінің төмендеуі байқалады. Осы үрдістің сақталуы экономиканың шикізаттық емес секторы кәсіпорындарының негізгі капиталына инвестициялар көлемін ынталандыруға бағытталған нысаналы мемлекеттік бағдарламаларды іске асыруға бюджет қаражатын бөлуді қамтитын мемлекеттік шығыстар көлеміне теріс әсер етеді. Мемлекеттік қаржыландыру көздеріне қолжетімділікті шектеу тәуекелінің болуын назарға ала отырып, "ҚДБ – Лизинг" АҚ қорландырудың баламалы көздерін іздестіруге шоғырланады, бұл компанияны қорландырудағы мемлекеттік қаражат үлесін төмендетуге ықпал ететін болады.

Компанияның лизингтік қызметін бюджеттен тыс қаражатты тартуға басымдық бере отырып қорландыру мынадай шараларды іске асыру жолымен жүзеге асырылатын болады, бірақ мұнымен шектелмейді:

- капиталдың ішкі нарығында қаражат, оның ішінде БЖЗҚ қаражатын тарту;

- топішілік қаржыландыру мүмкіндіктерін пайдалану;

- соңғы қарыз алушыға жергілікті валютада қаражат беру кезінде валюталық тәуекелдің ұлғаюын білдірмейтін Қазақстан Республикасынан тыс капитал нарықтарында қаражат тарту (яғни елдердің валюталық бағамдары макроэкономикалық ортадағы өзгерістерге қатысты жүйелі). Мысалы, Ресей рублін белгіленген сипаттамалары бар валюталардың бірі ретінде қарастыруға болады;

- халықаралық және отандық қаржы институттарымен және халықаралық қаржы ұйымдарымен ынтымақтастық желісін құру арқылы құралдар, қорландыру нарықтары бөлінісінде қарыз портфелін әртараптандыру және жобаларды кешенді қаржыландыру мүмкіндіктерімен тиімді шарттарда қорландыруды тарту (ішкі нарықта облигациялар шығару, Сыртқы қарыз алу, ЭКА жабумен саудалық қаржыландыру, оның ішінде экспортты қолдау)ст валютасымен (яғни елдердің валюталық бағамдары макроэкономикалық ортадағы өзгерістерге қатынастар бойынша жүйелі). Мысалы, Ресей рублін белгіленген сипаттамалары бар валюталардың бірі ретінде қарастыруға болады;

Бұл ретте мемлекеттік және үкіметтік бағдарламалар шеңберінде инвестициялық жобаларды іске асыруға ҚР ҰҚ-дан және Қазақстан Республикасының республикалық бюджетінен қарыз нысаналы қаражатын тарту мүмкіндігі жоққа шығарылмайды.

Дивидендтік саясат. "Бәйтерек" ҰБХ " АҚ еншілес ұйымдары төлейтін дивидендтердің мөлшерін айқындау тәртібіне (дивидендтік саясат) сәйкес таза кірістің жалпы көлемінің 30% - ы мөлшерінде дивидендтер төлеу белгіленген.

Бұл ретте, дивидендтер төлеу туралы шешім компанияның қаржылық тұрақтылығы мен өтімділік көрсеткіштерінің негізінде қалыптасқан қаржылық-экономикалық көрсеткіштерге қарай қабылданады.

Сонымен қатар, жалғыз акционердің 2017 жылғы 26 сәуірдегі шешімімен "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ 1 (бір) жыл мерзімге дивидендтер төлеуден босатылды.   

Жоғарыда көрсетілген міндеттерді орындау тиімділігі 2023 жылға дейінгі қызметтің негізгі көрсеткіштері бойынша мынадай мәндерді қамтамасыз ету жолымен жүзеге асырылатын болады:

- активтердің рентабельділік көрсеткішін (ROА) шығынсыз деңгейде кемінде 0,27% сақтау (2016 жылдың қорытындысы бойынша мәні – 0,35%);

- капиталдың рентабельділік көрсеткішін (ROE) шығынсыз деңгейде кемінде 2,0% сақтау (2016 жылдың қорытындысы бойынша мәні – 2,18%);

- қарыз алудың жалпы құрылымындағы мемлекеттік емес қарыз алу көздерінің үлесі кемінде 80% – ды құрайды (2016 жылдың қорытындысы бойынша мәні-31%).

4-тараудың 4.3-тармағына "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ Директорлар кеңесінің 2020 жылғы 26 қазандағы шешіміне сәйкес өзгерістер енгізілді (№174 хаттама )

4.3. Стратегиялық бағыт - корпоративтік басқару және жұмысты ұйымдастыруды жетілдіру

Төменде көрсетілген міндеттерді іске асыру бірінші және екінші стратегиялық бағыттар шеңберінде мақсаттар мен міндеттерді табысты іске асыруға бағытталған.

Корпоративтік басқару. Компания Жалғыз акционер мен сыртқы консультанттардың ұсынымдарына сәйкес Корпоративтік басқару жүйесін жетілдіру жөніндегі жұмысты мынадай бағыттар бойынша жүргізуді жалғастырады:

- Директорлар кеңесі қызметінің тиімділігін арттыру;

- ішкі бақылау жүйесін жетілдіру;

- менеджментті бағалау және сыйақы беру жүйесін дамыту;

- "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ қызметінің ашықтығын арттыру;

- "Бәйтерек" ҰБХАҚ тобының жалғыз акционерімен және компанияларымен өзара іс-қимыл тиімділігін арттыру.

Корпоративтік хатшылық қызметінің жұмысын одан әрі жетілдіру және оны кәсіби дамыту мәселесі пысықталатын болады.

Тәуелсіз директорлардың рөлін арттыру және директорлар кеңесінің сапалы жұмысын қамтамасыз ету жөніндегі жұмыс жалғастырылады.

"Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ-да бизнес-процестерді автоматтандыру және жақсарту, IT жақсарту, халықаралық рейтингтік агенттіктердің кредиттік рейтингтерін жоғары деңгейде ұстау және Компанияның тікелей қызметіне қатысты заңнаманы жетілдіру міндеті қойылды.

Кадрлық саясат. Адами ресурстар даму стратегиясын іске асыру табысының аса маңызды факторы болып табылады. "Қазақстанның Даму банкінің" бірыңғай кадр саясатына сәйкес "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ Персоналды басқару саясаты келесі бағыттарда дамуын жалғастырады:

- Еңбек ресурстарын тиімді жоспарлау персоналды ашық конкурстық іріктеу саясатын қолдану арқылы жүзеге асырылады;

- грейд жүйесін енгізу жолымен және салыстырмалы саладағы нарықтағы еңбекақыны тұрақты шолуды ескере отырып, еңбек үшін әділ және бәсекеге қабілетті сыйақыны қамтамасыз ету, уәждемелік зерттеулер жүргізу, Қазақстан Республикасының заңнамасындағы өзгерістерге ден қою және т. б.;

- пайдалы әсер коэффициентін қолдану, персоналды аттестаттау және уәждемелік шаралар тәсілімен қызметті әділ және жүйелендірілген бағалау арқылы қызметкерлердің еңбек өнімділігі деңгейін арттыру;

- адами капиталды өнімді басқару еңбек процестерінде қазіргі заманғы технологиялар мен ақпаратты басқару жүйелерін енгізумен және қолданумен бірге, оның ішінде білімді басқару процестерін автоматтандыру арқылы персоналды тұрақты оқыту және дамыту жүйесін қамтамасыз етеді;

- қызметкерлердің тиімді коммуникациясы мен өзара іс-қимылы коммуникацияның ішкі корпоративтік арналарын ұйымдастыру арқылы, оның ішінде ішкі порталдың (интранет) жұмысы, қызметкерлердің пікірлері мен ұсыныстарын тұрақты зерделеу арқылы қамтамасыз етілетін болады.

Тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау. Компанияның тәуекелдерді басқару саласындағы стратегиялық мақсаты компанияның ауқымына, қызметінің сипатына және ұзақ мерзімді міндеттеріне сай келетін тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйесін дамыту болып табылады.

Компания тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау саласындағы келесі халықаралық стандарттар мен тәжірибелерді басшылыққа алады:

• COSO "ішкі бақылау – интеграцияланған модель" (2013 жыл). 1992 жылғы құжаттың жаңартылған нұсқасы. COCO 2013 ішкі бақылау ұйымның барлық деңгейлеріндегі адамдарға (басшылық, Директорлар және т. б. ғана емес) тәуелді процесс болып табылады және Компанияның бизнес мақсаттарына қол жеткізуге бағытталуы керек деп талап етеді.

• COSO "ұйымның Тәуекелдерін басқару – интеграцияланған модель" (2004 жыл, қайта қарау және жаңарту сатысында). "Интеграцияланған модель" және "қолданылатын техникалар" кіреді). Тәуекелдерді басқарудың түрлі аспектілеріне назар аударатын тұжырымдамалық модель. Ішкі бақылауды компаниядағы тәуекелдерді басқарудың маңызды құрамдас бөлігі ретінде қарастырады.

• Базель II: капиталды өлшеудің халықаралық стандарттары-өзгертілген келісім.

Компаниядағы тәуекел-менеджмент және ішкі бақылау жүйесі даму банкінің стратегиясын, саясатын және қағидаларын ескере отырып, шоғырландырылған негізде құрылатын болады.

Тәуекелдерді басқарудың тиімді жүйесін құру шеңберінде:

- компанияда барлық басқарушылық, инвестициялық немесе жобалық шешімдерді қабылдау кезінде тәуекелдерге талдау жүргізуге ықпал ететін тәуекел мәдениетін құру;

- іске асырылған операциялық тәуекел оқиғаларымен жұмыс жөніндегі рәсімдерді жетілдіру және ерте ден қою/ескерту құралдарын енгізу арқылы операциялық тәуекелдерді басқару жүйесін дамыту;

- кредиттік тәуекелді бағалау жөніндегі ақпараттық жүйелерді жетілдіру;

- кредиттік тәуекелдерді барынша азайту мақсатында валюталық тарту лизинг алушының ұқсас валютадағы ақша ағынымен қамтамасыз етілуге тиіс.

Ішкі бақылау жүйесін құру мыналарға бағытталатын болады:

- операциялық қызметтің тиімділігін арттыру;

- снижение вероятности реализации рисков и размера возможных потерь и убытков;

- негізгі және қосалқы бизнес-процестердің тиімді жұмыс істеуін бақылау;

- Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын және компанияның кінәсін сақтау.

PR-саясат. PR-ілгерілету шеңберінде "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ пайдаланатын негізгі құралдар "Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ менеджментінің нақты медиа-белсенділігі, әлеуметтік желілерді, имидждік жарнаманы, PR-іс-шаралар өткізуді қоса алғанда, медиа-ресурстар арқылы жұртшылықпен коммуникация болады.

"Өнеркәсіпті дамыту қоры" АҚ өз қызметінде корпоративтік басқару жүйесіне үлкен көңіл бөледі және әлемдік практикаға сәйкес осы саладағы жақсартулар бойынша жұмысты үздіксіз жүзеге асыратын болады. 

Жоғарыда көрсетілген міндеттердің операциялық сипатын ескере отырып, оларды орындаудың тиімділігі осы даму стратегиясын іске асыруға арналған іс-шаралар жоспары шеңберінде шараларды іске асыру арқылы жүзеге асырылатын болады.

Бұл ретте осы бағыт бойынша тиісті ҚТК "Бәйтерек" ҰБХ АҚ мен"Қазақстанның Даму Банкі" АҚ Корпоративтік басқару деңгейін бағалау жөніндегі әдістемеге сәйкес есептелетін болады.

V. КҮТІЛЕТІН НӘТИЖЕЛЕР

Қызметтің негізгі көрсеткіші Өлшем бірлігі Есептеу әдіснамасы 2016 жылдың қорытындылары бойынша нақты мәндер 2023 жылға қарай 2016 жыл қорытындысының нысаналы мәні
1 Лизинг қоржынының көлемін ұлғайту млрд теңге Лизингтік портфель есепті күнге негізгі борыш қалдықтарының (оның ішінде проблемалық жобалардың) сомасын білдіреді 89 378
2 Лизингтік портфельдегі жеке сектордың үлесі % Лизинг портфелінің жалпы көлемі/жеке жобалардың лизинг портфелінің жалпы сомасына 74,8% 70%-дан кем емес
3 Лизингтік портфельге провизиялар деңгейі % Халықаралық қаржылық есептілік стандарттарына сәйкес құрылған лизингтік портфель бойынша құрылған провизиялар деңгейі / лизингтік портфель көлемі     7,74% 10-нан артық емес
4 Жалпы активтерден лизинг портфелінің үлесі % Лизинг портфелінің жалпы активтерге арақатынасы 71% Кемінде 80%
5 2023 жылға қарай қаржыландырылған жобалардың (жинақтаумен) саны бірлік 2014 – 2023 жылдары лизингтік қаржыландыру алған жобалар саны 82 240
6 Активтердің рентабельділік көрсеткішін (ROA) шығынсыз деңгейде сақтау % Таза пайда (жыл ішіндегі пайда) / алдыңғы кезеңнің аяғындағы және ағымдағы кезеңнің аяғындағы активтер көлемі арасындағы орташа мән 0,35% Кемінде 0,27

7

Капиталдың рентабельділік көрсеткішін (ROE) шығынсыз деңгейде сақтау % Таза пайда (жыл ішіндегі пайда) / алдыңғы кезеңнің соңындағы меншікті капитал 2,18% Кемінде 2,0
8 2023 жылға қарай қарыз алудың жалпы құрылымындағы мемлекеттік емес қарыз алу көздерінің үлесі % Есепті жылдағы мемлекеттік емес қарыз алудың номиналды құны / есепті жылдағы жалпы қарыз алудың номиналды құны 31% Кемінде 80
9 Лизингтік қаржыландыру алған кәсіпкерлік субъектілері өндірген өнім көлемі (2014 жылдан бастап өспелі) млрд теңге Өндіріс көлемінің сомасы (факт)* базалық жол берулерді қолданумен от өсімі (жобалардың 50% - ы инвестициялық фазадан өндіріске шығады, қателіктің 10% - ы қолданылды) 402,7 1 690
10 Лизингтік қаржыландыру алған кәсіпорындардың экспорттық түсім көлемі (2014 жылдан бастап өспелі) млрд теңге Лизингтік қаржыландыру алған кәсіпорындардың өнім өндірісінің жалпы көлеміндегі экспорттық түсімнің үлесі 12,9 58,4

VI. ДАМУ СТРАТЕГИЯСЫН ІСКЕ АСЫРУ, ОНЫҢ МОНИТОРИНГІ ЖӘНЕ ТҮЗЕТУ

Осы даму стратегиясын іске асыру мерзімдері мен жауапты тұлғаларды немесе құрылымдық бөлімшелерді көрсете отырып, тиісті бекіту жоспарын әзірлеу және бекіту арқылы басқару және оны іске асыру мониторингі жүйесін құру кезінде мүмкін болады.

Стратегияны іске асыру және тиісті іс-шаралар жоспарының орындалу мониторингі аудиттелген қаржылық есептілік бекітілгеннен кейін жылдық негізде жүзеге асырылуға және оны Компания Басқармасы мен Директорлар кеңесі жылына бір рет тыңдауға тиіс.

Бұл үшін компанияның құрылымдық бөлімшелері жыл сайынғы негізде 30 қаңтардан кешіктірмей бекітілген іс-шаралар бойынша және компанияның Даму Стратегиясында белгіленген ҚНК қол жеткізу бойынша есепті бекіту жоспарына сәйкес жауапты құрылымдық бөлімшеге жіберетін болады. 

Стратегияны түзету қажеттілігіне қарай Директорлар кеңесінің шешімі бойынша жүзеге асырылатын болады. 

Министерство индустрии и инфраструктурного развития РК
Бәйтерек
Банк развития Казахстана